Hegemonía y contrahegemonía comunicativa en la Copa América de vela Barcelona 2024
DOI:
https://doi.org/10.32870/cys.v2026.9222Palabras clave:
Hegemonía, Contrahegemonía, Gramsci, Movimientos sociales, ActivismoResumen
Este artículo analiza la disputa hegemónica en la Copa América de vela Barcelona 2024. Desde un marco teórico gramsciano y un método cualitativo dialéctico, se evalúa críticamente la praxis político-comunicativa de la plataforma No a la Copa Amèrica en cuatro dimensiones: sentido común, voluntad colectiva, praxis material y articulación escalar. Los hallazgos revelan que el movimiento erosiona la legitimidad del megaevento priorizando la copresencia física y construyendo una identidad local-popular. Sin embargo, se evidencia el límite de su repliegue territorial frente al gran capital global.Descargas
Citas
Alcalá, C. (2024, 15 de julio). 1.200 millones y 19.000 puestos de trabajo: los beneficios para Barcelona de acoger la Copa América. El Debate. https://www.eldebate.com/espana/cataluna/barcelona/20240715/1200-millones-19000-puestos-trabajo-beneficios-barcelona-acoger-copa-america_212766.html
Barrass, T. (2015, 9 de junio). WA’s Cup Ran Over with Champagne. West Australian. https://thewest.com.au/news/australia/was-cup-ran-over-with-champagne-ng-ya-118643
Bell, A. (2024, 3 de diciembre). America’s Cup Fights to Boost Audience While Preserving Heritage. Financial Times. https://www.ft.com/content/e6848cc8-0c10-429e-86ec-2ae4bd4e4773
Benítez-Cano, D., González-Marín, P., Gómez-Gutiérrez, A., Marí-Dell’Olmo, M., & Oliveras, L. (2024). Association of drought conditions and heavy rainfalls with the quality of drinking water in Barcelona (2010-2022). Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology, 34, 175-183. https://doi.org/10.1038/s41370-023-00611-4
Borja, J. (2003). La ciudad conquistada. Alianza Editorial.
Broughton, C. (2024, 21 de agosto). Inside the America’s Cup: The history, heroism and high stakes that make the competition one of the greatest in sport. The Independent. https://www.independent.co.uk/health-and-fitness/americas-cup-2024-sailing-b2599471.html
Burgen, S. (2024, 26 de agosto). ‘It’s About Money’: Doubt Over America’s Cup Benefits in Tourist Hotspot Barcelona. The Guardian. https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/26/barcelona-americas-cup-overtourism-super-rich-local-economy
Canela, J. (2022, 28 de febrero). La Copa América no volverá a València tras la negativa de Ayuntamiento y Generalitat de pagar el evento. Público. https://www.publico.es/deportes/copa-america-copa-america-no-volvera-valencia-negativa-ayuntamiento-generalitat-pagar-evento.html
Cañada, E., Izcara, C., Montovert, B., & Zorz, M. (2024). Proposals for the Design of Public Policies on Popular Tourism [Policy Brief # 3]. Alba Sud. https://www.albasud.org/publ/docs/135.en.pdf
Carreño, F. M. (2022, 30 de diciembre). El cambio climático ya afecta al deporte. Marca. https://www.marca.com/polideportivo/2022/12/30/63ac75f0ca47410f5f8b4593.html
Cassidy, W. P. (2016). Inching Away From the Toy Department: Daily Newspaper Sports Coverage of Jason Collins’ and Michael Sam’s Coming Out. Communication & Sport, 5(5), 534-553. https://doi.org/10.1177/2167479516642205
Connell, R. W. (1984). Class Formation on a World Scale. Review, 7(3), 407-440. https://www.jstor.org/stable/40241515
Crehan, K. (2002). Gramsci, Culture and Anthropology. University of California Press.
Copa América: Barcelona espera 2,5 millones de turistas y un impacto de más de mil millones. (2024, 2 de abril). Palco23. https://www.palco23.com/competiciones/copa-america-barcelona-espera-25-millones-de-turistas-y-un-impacto-de-mas-de-mil-millones
Eagleton, T. (2024). The Excitement of the Stuff. London Review of Books, 46(19). https://www.lrb.co.uk/the-paper/v46/n19/terry-eagleton/the-excitement-of-the-stuff
El Port de Barcelona impulsa la innovación en el mundo portuario. (2024, 1 de agosto). Público. https://www.publico.es/sociedad/port-barcelona-impulsa-innovacion-mundo-portuario.html#md=modulo-portada-fi
Forero-Ortiz, E., Martínez-Gomariz, E., & Monjo, R. (2020). Climate Change Implications for Water Availability: A Case Study of Barcelona City. Sustainability, 12(5), 1779. https://doi.org/10.3390/su12051779
Fremantle Prepares for Invasion: Australians Earmark $960 Million in Improvements for the 1987 America’s Cup Race. (1985, 5 de mayo). Los Angeles Times. https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-05-05-sp-8715-story.html
Fresh Info. (2021). 36th America’s Cup Impact Evaluation: Final Report. https://www.majorevents.govt.nz/dmsdocument/15674-36th-americas-cup-impact-evaluation-report
Fuller, D. A. (1985, 2 de octubre). America’s Cup Quest Becomes Big Business. Los Angeles Times. https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-10-02-fi-16199-story.html
Gaynor, J. L. (2013). Ages of Sail, Ocean Basins, and Southeast Asia. Journal of World History, 24(2), 309-333. http://www.jstor.org/stable/43286279
González-Reverté, F., & Soliguer Guix, A. (2024). The social construction of anti-tourism protest in tourist cities: a case study of Barcelona. International Journal of Tourism Cities, 10(3), 842-859. https://doi.org/10.1108/IJTC-09-2022-0211
Goodman, A. (2025, 22 de marzo). Barcelona Finally Turned on its Crowds of Tourists. Now the City Faces a Major Problem. CNN. https://edition.cnn.com/travel/barcelona-reckons-with-overtourism-summer-2025
Gramsci, A. (2016). Antonio Gramsci. Textos escogidos. Ocean Sur.
Instituto Nacional de Estadística-INE. (2025, 3 de febrero). Estadística de Movimientos Turísticos en Fronteras. https://www.ine.es/dyngs/Prensa/FRONTUR1224.htm
Jacopin, T. (2007). America’s Cup: Value Creation and Stakeholder Management. Finance & Bien Commun, 26(1), 64-70. https://doi.org/10.3917/fbc.026.0064
Jones, S. (2007). Antonio Gramsci. Routledge.
Kay, S. (2019, 22 de abril). Winter is Going: How Climate Change is Imperiling Outdoor Sporting Heritage. Sports Illustrated. https://www.si.com/nhl/2019/04/22/climate-change-canada-winter-sports-hockey-backyard-rinks
King, C. R. (2008). Toward a Radical Sport Journalism: An Interview with Dave Zirin. Journal of Sport and Social Issues, 32(4), 333-344. https://doi.org/10.1177/0193723508323716
La plataforma No a la Copa Amèrica anuncia les primeres mobilitzacions. (2023, 6 de septiembre). Fosbury. https://fosbury.cat/fosbudiary/vela/la-plataforma-no-a-la-copa-america-anuncia-les-primeres-mobilitzacions/
Lassalle, F. (2014). America’s Cup 2007: sailing, glitter and power. Sport, Business and Management: An International Journal, 4(1), 38-51. https://doi.org/10.1108/SBM-11-2010-0021
League of Fans. (2011). The Sports Fan’s Manifesto By Ralph Nader. https://www.leagueoffans.org/2011/06/29/the-sports-fans-manifesto/
Lecardane, R. (2008). Le front de mer de Valencia et l’héritage de l’America’s Cup 2007. Méditerranée, 111, 109-114. https://doi.org/10.4000/mediterranee.2827
López, E. (2022, 29 de marzo). Barcelona capta la Copa América de Vela 2024 con 70 millones. El Economista. https://www.eleconomista.es/catalunya/noticias/11692411/03/22/Barcelona-capta-la-Copa-America-de-Vela-2024-con-70-millones.html
Marcus, G. E. (1995). Ethnography in/of the world system: The emergence of multi-sited ethnography. Annual Review of Anthropology, 24, 95-117. https://doi.org/10.1146/annurev.an.24.100195.000523
Marina Port Vell. (s.f.). Marina Port Vell Barcelona firma un acuerdo con la Copa América para ser la marina preferente de las grandes esloras que visiten Barcelona durante la regata en 2024. https://www.marinaportvell.com/es/articulos/marina-port-vell-barcelona-se-convierte-en-la-marina-preferente-de-superyates-en-la-37a-edicion-de-copa-america/
Mattelart, A. (1998). La mundialización de la comunicación. Paidós.
Meager, D., & WA Maritime Museum. (2023, 5 de noviembre). The Transformative Impact of the America’s Cup on Fremantle. Perth Now. https://www.perthnow.com.au/lifestyle/culture/the-transformative-impact-of-the-americas-cup-on-fremantle--c-12455806
Miles de personas protestan en Barcelona contra la celebración de la Copa América de vela. (2024, 13 de octubre). Público. https://www.publico.es/sociedad/miles-personas-protestan-barcelona-celebracion-copa-america-vela.html
Miller, T. (2011). Cidadania cultural. MatriZes, 4(2), 57-74. https://doi.org/10.11606/issn.1982-8160.v4i2p57-74
Morton, A. D. (2007). Unravelling Gramsci: Hegemony and Passive Revolution in the Global Political Economy. Pluto Press.
‘No a la Copa América’ pide a la Sindicatura de Comptes investigar las cifras del evento deportivo en Barcelona. (2024, 2 octubre). 20minutos. https://www.20minutos.es/noticia/5639660/0/no-a-la-copa-america-pide-a-la-sindicatura-de-comptes-investigar-las-cifras-del-evento-deportivo-en-barcelona/
Port de Barcelona. (2024). The Benefits of the America’s Cup. https://www.portdebarcelona.cat/en/port-vell/americas-cup-barcelona-2024/benefits-americas-cup
Prieto, A. (2024, 10 de octubre). No a la Copa Amèrica porta la inversió pública en la regata a Antifrau. MónEconomia. https://elmon.cat/moneconomia/empreses/no-a-la-copa-america-porta-la-inversio-publica-en-la-regata-a-antifrau-79610/
Riggs, D. (1986). Keelhauled: Unsportsmanlike Conduct and the America’s Cup. Seven Seas Press.
Rius-Ulldemolins, J., Torres Pérez, F., & Hernàndez, G. M. (2021). Regional Entrepreneurialism, ‘Creative City’ and Strategic Projects in València. En J. Rius-Ulldemolins, J. A. Rubio-Arostegui, & V. Gisbert-Gracia (Eds.), The Hidden Side of the Creative City: Culture Instrumentalization, Political Control and Social Reproduction in Valencia (pp. 25-58). Palgrave Macmillan.
Rodríguez, J. (2024, 9 de septiembre). La Copa Amèrica falseja les dades d’audiència i de visitant. Directa. https://directa.cat/la-copa-america-falseja-les-dades-daudiencia-i-de-visitants/
Ross, H. (2023). Throwing a Lifeline to an Old Sport: A Modern Review of the America’s Cup Deed of Gift. The International Sports Law Journal, 23, 240-258. https://doi.org/10.1007/s40318-023-00238-5
Romero Renau, R., & Trudelle, C. (2010). Mega Events and Urban Conflicts in Valencia, Spain: Contesting the New Urban Modernity. Urban Studies Research, 2011(1), 587523. https://doi.org/10.1155/2011/587523
Rowe, D., & Boyle, R. (2021). Sport, Journalism, Social Reproduction and Change. En L. A. Wenner (Ed.), Oxford Handbook of Sport and Society (pp. 1025-1043). Ed. Lawrence.
Ruiz-Sanjuán, C. (2019). Historia y sistema en Marx: hacia una teoría crítica del capitalismo. Siglo XXI.
Sacristán, C. (2024, 14 de julio). “No puedo ir ni a la playa de mi ciudad”: los barceloneses, contra de la Copa América de Vela. El Confidencial. https://www.elconfidencial.com/espana/cataluna/2024-07-14/no-puedo-ir-playa-ciudad-barceloneses-copa-america_3919767/
Sánchez-Ruiz, E. E. (2024). A historical-structural approach to media research. En J. Pedro-Carañana, R. Gómez, T. F. Corrigan, & F. Sierra Caballero (Eds.), Political Economy of Media and Communication: Methodological Approaches (pp. 33-51). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003385516
Santamarina Campos, B., & Moncusí Ferré, A. (2013). De huertas y barracas a galaxias faraónicas: percepciones sociales sobre la mutación de la ciudad de Valencia. Papers: Revista de Sociología, 98(2), 365-391. https://doi.org/10.5565/REV/PAPERS/V98N2.468
Sierra Caballero, F. (2020). Marxismo y comunicación: teoría crítica de la mediación social. Siglo XXI.
Sturm, D., Kavanagh, T., & Rinehart, R. E. (2021). They are not ‘Team New Zealand’ or the ‘New Zealand’ Warriors! An exploration of pseudo-nationalism in New Zealand sporting franchises. Sport in Society, 24(11), 2019-2035. https://doi.org/10.1080/17430437.2021.1957835
Suriñach, J., & Vayá, E. (Dirs.). (2025a). Anàlisi qualitativa de la 37a Copa Amèrica de vela, Barcelona 2024. https://www.barcelonacapitalnautica.org/wp-content/uploads/2025/03/Report-3-Llegat_.pdf
Suriñach, J., & Vayá, E. (Dirs.). (2025b). Impacte economic de la 37a Copa América de vela, Barcelona 2024. https://www.barcelonacapitalnautica.org/wp-content/uploads/2025/03/Report-1-Impacte-Economic_.pdf
Suriñach, J., & Vayá, E. (Dirs.). (2025c). Valoració social de la 37a Copa Amèrica de vela, Barcelona 2024. https://www.barcelonacapitalnautica.org/wp-content/uploads/2025/03/Report-2-Impacte-social_.pdf
Una plataforma pide cancelar la Copa del América en Barcelona por “elitista”. (2023, 10 de octubre). Iusport. https://iusport.com/art/127377/una-plataforma-pide-cancelar-la-copa-del-america-en-barcelona-por-elitista
Vicente, S. (2023, 10 de octubre). 65 entidades se unen contra la Copa América de Barcelona: “Es la síntesis del expolio contra la ciudad”. El Diario. https://www.eldiario.es/catalunya/65-entidades-unen-copa-america-barcelona-sintesis-expolio-ciudad_1_10585988.html
Villacañas, J. L., & Garrido, A. (Eds.). (2022). Efecto Gramsci: de la renovación del marxismo al populismo contemporáneo. Lengua de Trapo.
Wallerstein, I. (1991). Geopolitics and geoculture: Essays on the changing world-system. Cambridge University Press.
What on Earth: How Phony Environmentalism Came to Sports. (2022, 1 de noviembre). Sports Illustrated. https://www.si.com/soccer/2022/11/01/sports-greenwashing-daily-cover
Wheatley, M. (2024, 22 de octubre). Moltes Gràcies Barcelona - The Jewel in the Sun. Louis Vuitton 38th America’s Cup. https://www.americascup.com/news/3759_MOLTES-GRACIES-BARCELONA-THE-JEWEL-IN-THE-SUN
YouGov. (2024, 7 de agosto). Impacto del turismo en la población residente. https://commercial.yougov.com/rs/464-VHH-988/images/YouGov-ES-Impacto-del-turismo-en-la-poblaci%C3%B3n-residente.pdf
Descargas
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial 4.0.
Los autores/as que publiquen en esta revista aceptan las siguientes condiciones:
De acuerdo con la legislación de derechos de autor, los autores conservan los derechos de autoría y otorgan a Comunicación y Sociedad el derecho de primera comunicación pública de la obra. Comunicación y Sociedad no realiza cargos a los autores por enviar y procesar artículos para su publicación.
Los autores/as pueden realizar otros acuerdos contractuales independientes y adicionales para la distribución no exclusiva de la versión del artículo publicado en Comunicación y Sociedad (por ejemplo incluirlo en un repositorio institucional o publicarlo en un libro) siempre que indiquen claramente que el trabajo se publicó por primera vez en Comunicación y Sociedad.








